गावागावांत असलेल्या मंदीराबाहेरील कोरीव दगडांचे ऐतिहासिक महत्व
गावातील एखाद्या जुन्या मंदिराच्या आवारात अनेक प्रकारचे उभे दगड आढळून येतात. या दंगडांवर विविध आकृत्या कोरलेल्या असतात. एखाद्या दगडावर तीन ते चार रकाने असतात व प्रत्येक रकण्यात वेगवेगळ्या मानवी, पशूंच्या आकृत्या असतात. एखाद्या दगडावर एक हात कोरलेला असतो. एखाद्या दगडावर खाली एक गाढव एका स्त्रीशी समागम करत आहे अशी आकृती असते व त्याच्यावर काहीतरी संदेश कोरलेला असतो. हे सगळे केवळ काहीतरी विचित्र आकृत्या कोरलेले दगड आहेत म्हणून आपण त्याकडे दुर्लक्ष करतो. मात्र हेच दगड त्या मंदिराचा, गावचा इतिहास सांगणारी साधने आहेत. त्या वेगवेगळ्या दगडांचे नेमके अर्थ काय ते आपण या लेखातून जाणून घेणार आहोत. साधारणत: असे चार प्रकारचे दगड आढळून येतात १) वीरगळ २) सतीगळ ३) गधेगळ ४) साधूगळ १) वीरगळ (Hero Stone) गळ म्हणजे दगड आणि वीरगळ म्हणजे वीराचा दगड. एखाद्या व्यक्तिला वीरमरण आले असेल तर त्याच्या स्मरणार्थ तो कोणत्या कारणाने मरण पावला हे दाखवणारा तो दगड असतो. वीरगळाची ऊंची तीन ते साडेतीन फुट असते. ज्यावर तीन ते चार रकाने असतात. सगळ्यात खालच्या रकाण्यात तो वीर कशामुळे मरण पावला हे दाखवणारे कोरीव काम असते. त्...